विश्वामित्रधनुर्वेदाधिगमः

अथ श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे बालकाण्डे विश्वामित्रधनुर्वेदाधिगमः नाम पञ्चपञ्चाशः सर्गः ॥१-५५॥

ततस्तानाकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान् । वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक् सृज योगतः ॥१-५५-१॥

तस्या हुंकारतो जाताः काम्बोजा रविसंनिभाः । ऊधसश्चाथ सम्भूता बर्बराः शस्त्रपाणयः ॥१-५५-२॥

योनिदेशाच्च यवनाः शकृद्देशाच्छकाः स्मृताः । रोमकूपेषु म्लेच्छाश्च हारीताः सकिरातकाः ॥१-५५-३॥

तैस्तन्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत्क्षणात् । सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन ॥१-५५-४॥

दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना । विश्वामित्रसुतानां तु शतं नानाविधायुधम् ॥१-५५-५॥

अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धं वसिष्ठं जपतां वरम् । हुंकारेणैव तान् सर्वान् निर्ददाह महानृषिः ॥१-५५-६॥

ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना । भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुतास्तथा ॥१-५५-७॥

दृष्ट्वा विनाशितान् सर्वान् बलं च सुमहायशाः । सव्रीडं चिन्तयाविष्टो विश्वामित्रोऽभवत् तदा ॥१-५५-८॥

समुद्र इव निर्वेगो भग्नद्रंष्ट्र इवोरगः । उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥१-५५-९॥

हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः । हतसर्वबलोत्साहो निर्वेदं समपद्यत ॥१-५५-१०॥

स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च । पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवाभ्यपद्यत ॥१-५५-११॥

स गत्वा हिमवत्पार्श्वे किंनरोरगसेवितम् । महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः ॥१-५५-१२॥

केनचित् त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः । दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महामुनिम् ॥१-५५-१३॥

किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत् ते विवक्षितम् । वरदोऽस्मि वरो यस्ते कांक्षितः सोऽभिधीयताम् ॥१-५५-१४॥

एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः । प्रणिपत्य महादेवं विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ॥१-५५-१५॥

यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ । सांगोपांगोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम् ॥१-५५-१६॥

यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु । गन्धर्वयक्षरक्षःसु प्रतिभान्तु ममानघ ॥१-५५-१७॥

तव प्रसादाद् भवतु देवदेव ममेप्सितम् । एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा ॥१-५५-१८॥

प्राप्य चास्त्राणि देवेशाद् विश्वामित्रो महाबलः । दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत् तदा ॥१-५५-१९॥

विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि । हतं मेने तदा राम वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥१-५५-२०॥

ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः । यैस्तत् तपोवनं नाम निर्दग्धं चास्त्रतेजसा ॥१-५५-२१॥

उदीर्यमाणमस्त्रं तद् विश्वामित्रस्य धीमतः । दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः ॥१-५५-२२॥

वसिष्ठस्य च ये शिष्या ये च वै मृगपक्षिणः । विद्रवन्ति भयाद् भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः ॥१-५५-२३॥

वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः । मुहूर्तमिव निःशब्दमासीदीरिणसंनिभम् ॥१-५५-२४॥

वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहुः । नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः ॥१-५५-२५॥

एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः । विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत् ॥१-५५-२६॥

आश्रमं चिरसंवृद्धं यद् विनाशितवानसि । दुराचारो हि यन्मूढस्तस्मात् त्वं न भविष्यसि ॥१-५५-२७॥

इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः । विधूम इव कालाग्निर्यमदण्डमिवापरम् ॥१-५५-२८॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे विश्वामित्रधनुर्वेदाधिगमः नाम पञ्चपञ्चाशः सर्गः ॥१-५५॥