माल्यवदुपदेशः

अथ श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे युद्धकाण्डे माल्यवदुपदेशः नाम पञ्चत्रिंशः सर्गः ॥६-३५॥

तेन शङ्खविमिश्रेण भेरीशब्देन नादिना । उपयाति महाबाहू रामः परपुरंजयः ॥६-३५-१॥

तं निनादं निशम्याथ रावणो राक्षसेश्वरः । मुहूर्तं ध्यानमास्थाय सचिवानभ्युदैक्षत ॥६-३५-२॥

अथ तान् सचिवांस्तत्र सर्वानाभाष्य रावणः । सभां संनादयन् सर्वामित्युवाच महाबलः ॥६-३५-३॥

जगत्संतापनः क्रूरोऽगर्हयन् राक्षसेश्वरः । तरणं सागरस्यास्य विक्रमं बलपौरुषम् ॥६-३५-४॥

यदुक्तवन्तो रामस्य भवन्तस्तन्मया श्रुतम् । भवतश्चाप्यहं वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान् । तूष्णीकानीक्षतोऽन्योन्यं विदित्वा रामविक्रमम् ॥६-३५-५॥

ततस्तु सुमहाप्राज्ञो माल्यवान् नाम राक्षसः । रावणस्य वचः श्रुत्वा इति मातामहोऽब्रवीत् ॥६-३५-६॥

विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन् नयानुगः । स शास्ति चिरमैश्वर्यमरींश्च कुरुते वशे ॥६-३५-७॥

संदधानो हि कालेन विगृह्णंश्चारिभिः सह । स्वपक्षे वर्धनं कुर्वन्महदैश्वर्यमश्नुते ॥६-३५-८॥

हीयमानेन कर्तव्यो राज्ञा संधिः समेन च । न शत्रुमवमन्येत ज्यायान् कुर्वीत विग्रहम् ॥६-३५-९॥

तन्मह्यं रोचते संधिः सह रामेण रावण । यदर्थमभियुक्तोऽसि सीता तस्मै प्रदीयताम् ॥६-३५-१०॥

तस्य देवर्षयः सर्वे गन्धर्वाश्च जयैषिणः । विरोधं मा गमस्तेन संधिस्ते तेन रोचताम् ॥६-३५-११॥

असृजद् भगवान् पक्षौ द्वावेव हि पितामहः । सुराणामसुराणां च धर्माधर्मौ तदाश्रयौ ॥६-३५-१२॥

धर्मो हि श्रूयते पक्ष अमराणां महात्मनाम् । अधर्मो रक्षसां पक्षो ह्यसुराणां च राक्षस ॥६-३५-१३॥

धर्मो वै ग्रसतेऽधर्मं यदा कृतमभूद् युगम् । अधर्मो ग्रसते धर्मं यदा तिष्यः प्रवर्तते ॥६-३५-१४॥

तत् त्वया चरता लोकान् धर्मोऽपि निहतो महान् । अधर्मः प्रगृहीतश्च तेनास्मद् बलिनः परे ॥६-३५-१५॥

स प्रमादात् प्रवृद्धस्तेऽधर्मोऽहिर्ग्रसते हि नः । विवर्धयति पक्षं च सुराणां सुरभावनः ॥६-३५-१६॥

विषयेषु प्रसक्तेन यत्किंचित्कारिणा त्वया । ऋषीणामग्निकल्पानामुद्वेगो जनितो महान् ॥६-३५-१७॥

तेषां प्रभावो दुर्धर्षः प्रदीप्त इव पावकः । तपसा भावितात्मानो धर्मस्यानुग्रहे रताः ॥६-३५-१८॥

मुख्यैर्यज्ञैर्यजन्त्येते तैस्तैर्यत्ते द्विजातयः । जुह्वत्यग्नींश्च विधिवद् वेदांश्चोच्चैरधीयते ॥६-३५-१९॥

अभिभूय च रक्षांसि ब्रह्मघोषानुदीरयन् । दिशो विप्रद्रुताः सर्वाः स्तनयित्नुरिवोष्णगे ॥६-३५-२०॥

ऋषीणामग्निकल्पानामग्निहोत्रसमुत्थितः । आदत्ते रक्षसां तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश ॥६-३५-२१॥

तेषु तेषु च देशेषु पुण्येष्वेव दृढव्रतैः । चर्यमाणं तपस्तीव्रं संतापयति राक्षसान् ॥६-३५-२२॥

देवदानवयक्षेभ्यो गृहीतश्च वरस्त्वया । मनुष्या वानरा ऋक्षा गोलाङ्गूला महाबलाः । बलवन्त इहागम्य गर्जन्ति दृढविक्रमाः ॥६-३५-२३॥

उत्पातान् विविधान् दृष्ट्वा घोरान् बहुविधान् बहून् । विनाशमनुपश्यामि सर्वेषां रक्षसामहम् ॥६-३५-२४॥

खराभिस्तनिता घोरा मेघाः प्रतिभयंकराः । शोणितेनाभिवर्षन्ति लङ्कामुष्णेन सर्वतः ॥६-३५-२५॥

रुदतां वाहनानां च प्रपतन्त्यश्रुबिन्दवः । रजोध्वस्ता विवर्णाश्च न प्रभान्ति यथापुरम् ॥६-३५-२६॥

व्याला गोमायवो गृध्रा वाश्यन्ति च सुभैरवम् । प्रविश्य लङ्कामारामे समवायांश्च कुर्वते ॥६-३५-२७॥

कालिकाः पाण्डुरैर्दन्तैः प्रहसन्त्यग्रतः स्थिताः । स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च ॥६-३५-२८॥

गृहाणां बलिकर्माणि श्वानः पर्युपभुञ्जते । खरा गोषु प्रजायन्ते मूषका नकुलेषु च ॥६-३५-२९॥

मार्जारा द्वीपिभिः सार्धं सूकराः शुनकैः सह । किंनरा राक्षसैश्चापि समेयुर्मानुषैः सह ॥६-३५-३०॥

पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः । राक्षसानां विनाशाय कपोता विचरन्ति च ॥६-३५-३१॥

चीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः । पतन्ति ग्रथिताश्चापि निर्जिताः कलहैषिभिः ॥६-३५-३२॥

पक्षिणश्च मृगाः सर्वे प्रत्यादित्यं रुदन्ति ते । करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः ॥६-३५-३३॥

कालो गृहाणि सर्वेषां काले कालेऽन्ववेक्षते । एतान्यन्यानि दुष्टानि निमित्तान्युत्पतन्ति च ॥६-३५-३४॥

विष्णुं मन्यामहे रामं मानुषं रूपमास्थितम् । नहि मानुषमात्रोऽसौ राघवो दृढविक्रमः ॥६-३५-३५॥

येन बद्धः समुद्रे च सेतुः स परमाद्भुतः । कुरुष्व नरराजेन संधिं रामेण रावण । ज्ञात्वावधार्य कर्माणि क्रियतामायतिक्षमम् ॥६-३५-३६॥

इदं वचस्तस्य निगद्य माल्यवान् परीक्ष्य रक्षोधिपतेर्मनः पुनः । अनुत्तमेषूत्तमपौरुषो बली बभूव तूष्णीं समवेक्ष्य रावणम् ॥६-३५-३७॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे माल्यवदुपदेशः नाम पञ्चत्रिंशः सर्गः ॥६-३५॥