हनूमत्प्रशंसनम्

अथ श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे युद्धकाण्डे हनूमत्प्रशंसनम् नाम प्रथमः सर्गः ॥६-१॥

श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदभिभाषितम् । रामः प्रीतिसमायुक्तो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥६-१-१॥

कृतं हनूमता कार्यं सुमहद् भुवि दुर्लभम् । मनसापि यदन्येन न शक्यं धरणीतले ॥६-१-२॥

नहि तं परिपश्यामि यस्तरेत महोदधिम् । अन्यत्र गरुडाद् वायोरन्यत्र च हनूमतः ॥६-१-३॥

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । अप्रधृष्यां पुरीं लङ्कां रावणेन सुरक्षिताम् ॥६-१-४॥

प्रविष्टः सत्त्वमाश्रित्य जीवन् को नाम निष्क्रमेत् । को विशेत् सुदुराधर्षां राक्षसैश्च सुरक्षिताम् ॥६-१-५॥

यो वीर्यबलसम्पन्नो न समः स्याद्धनूमतः । भृत्यकार्यं हनुमता सुग्रीवस्य कृतं महत् । एवं विधाय स्वबलं सदृशं विक्रमस्य च ॥६-१-६॥

यो हि भृत्यो नियुक्तः सन् भर्त्रा कर्मणि दुष्करे । कुर्यात् तदनुरागेण तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥६-१-७॥

यो नियुक्तः परं कार्यं न कुर्यान्नृपतेः प्रियम् । भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुर्मध्यमं नरम् ॥६-१-८॥

नियुक्तो नृपतेः कार्यं न कुर्याद् यः समाहितः । भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुः पुरुषाधमम् ॥६-१-९॥

तन्नियोगे नियुक्तेन कृतं कृत्यं हनूमता । न चात्मा लघुतां नीतः सुग्रीवश्चापि तोषितः ॥६-१-१०॥

अहं च रघुवंशश्च लक्ष्मणश्च महाबलः । वैदेह्या दर्शनेनाद्य धर्मतः परिरक्षिताः ॥६-१-११॥

इदं तु मम दीनस्य मनो भूयः प्रकर्षति । यदिहास्य प्रियाख्यातुर्न कुर्मि सदृशं प्रियम् ॥६-१-१२॥

एष सर्वस्वभूतस्तु परिष्वङ्गो हनूमतः । मया कालमिमं प्राप्य दत्तस्तस्य महात्मनः ॥६-१-१३॥

इत्युक्त्वा प्रीतिहृष्टाङ्गो रामस्तं परिषस्वजे । हनूमन्तं कृतात्मानं कृतकार्यमुपागतम् ॥६-१-१४॥

ध्यात्वा पुनरुवाचेदं वचनं रघुसत्तमः । हरीणामीश्वरस्यापि सुग्रीवस्योपशृण्वतः ॥६-१-१५॥

सर्वथा सुकृतं तावत् सीतायाः परिमार्गणम् । सागरं तु समासाद्य पुनर्नष्टं मनो मम ॥६-१-१६॥

कथं नाम समुद्रस्य दुष्पारस्य महाम्भसः । हरयो दक्षिणं पारं गमिष्यन्ति समागताः ॥६-१-१७॥

यद्यप्येष तु वृत्तान्तो वैदेह्या गदितो मम । समुद्रपारगमने हरीणां किमिवोत्तरम् ॥६-१-१८॥

इत्युक्त्वा शोकसम्भ्रान्तो रामः शत्रुनिबर्हणः । हनूमन्तं महाबाहुस्ततो ध्यानमुपागमत् ॥६-१-१९॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे हनूमत्प्रशंसनम् नाम प्रथमः सर्गः ॥६-१॥